توقیف اموال یعنی بازداشت و جلوگیری از تصرف یا انتقال داراییهای یک شخص، معمولاً به دستور دادگاه، برای تضمین اجرای یک حکم یا تأمین خواسته در جریان یک دعوای حقوقی.
انواع توقیف اموال
توقیف تأمینی زمانی انجام میشود که هنوز حکمی صادر نشده، اما خواهان نگران است که خوانده اموالش را منتقل کند یا از بین ببرد. در این حالت، دادگاه میتواند به صورت موقت اموال را توقیف کند تا در صورت صدور حکم، امکان اجرای آن وجود داشته باشد.
توقیف اجرایی پس از صدور حکم قطعی و عدم اجرای آن توسط محکومعلیه، دادگاه میتواند اموال او را توقیف کند تا از محل فروش آنها، طلب محکومله پرداخت شود.
اموال قابل توقیف
منقول: مانند خودرو، پول نقد، وسایل منزل
غیرمنقول: مانند زمین، خانه، مغازه
توقیف نزد شخص ثالث
اگر اموال یا طلبی از محکومعلیه نزد شخص دیگری باشد (مثلاً حساب بانکی یا طلب از یک شرکت)، دادگاه میتواند آن را نیز توقیف کند. به این حالت “توقیف نزد شخص ثالث” گفته میشود
توقیف اموال در اجرای احکام مدنی در راستای اعمال ماده 3 قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی و تشخیص مستثنیات دین و اعتراض ثالث و…مستلزم حضور یک وکیل با تجربه در مراحل مختلف پرونده میباشد .
دفتر وکالت ما با 30 سال سابقه کار و انبوهی از پرونده های موفق از ابتدا ء تا انتهای پرونده در کنار شما خواهد بود .
ادرس دفتر وکالت ما :
تهران – میدان فردوسی نرسیده به خیابان استاد نجات اللهی کوجه نیائی پلاک 7 ممیز یک دفتر وکالت
توقیف اموال در اجرای احکام مدنی
مقدمه:
هنگامی که شخصی به موجب ثبت دادخواست از دادگاه صالح تقاضای رسیدگی به دعوای حقوقی و خواسته خود را دارد ، می تواند پس از صادر شدن رای قطعی بر اساس قانون نحوه اجرای احکام مدنی ، نسبت به اجرایی کردن رای صادره اقدام کند.
اجرای احکام مدنی که قواعد آن در قانون مدنی به همین نام مصوب 1356 پیش بینی شده است یعنی حکم صادره از دادگاه در خصوص پرداخت محکوم به ، ایفای تعهد و مواردی از این دست ، به اجرا گذاشته شود.
وجود شرایط صدور اجرائیه نظیر قطعی بودن رای ، ابلاغ آن به محکوم علیه یا قائم مقام آن از جمله شرایط اجرای احکتم مدنی هستند.
اجرای حکم باید بر اساس قانون نحوه اجرای احکام مدنی صورت پذیرد و به موجب آن محکوم له ، یعنی کسی که برنده دعوا شده است ، باید تقاضای اجرای حکم صادر شده از دادگاه را بصورت کتبی نماید ؛ در غیر این صورت یعنی تا مادامی که محکوم له اقدام به درخواست کتبی صدور اجرائیه نکرده ، حکم اجرایی نخواهد شد.
اموال منقول و غیر منقول:
مقررات مربوط به توقیف اموال منقول و غیر منقول در مواد 49 به بعد قانون اجرای احکام مدنی مصوب اول آبان ماه 1356 ذکر شده است.
مطابق ماده 49 این قانون در صورتی که محکوم علیه در موعدی که برای اجرای حکم مقرر است مدلول حکم را طوعاً اجرا نکند و مالی هم از او تأمین و توقیف نشده باشد، محکوم له می تواند درخواست توقیف اموال محکوم علیه را کند.
با توجه به قوانینی که بعد از این قانون به تصویب رسیده اند، پذیرش درخواست توقیف مشروط به این است که:
اولاً: مال مورد درخواست توقیف از مستثنیات دین نباشد (مواد 524 و 525 قانون آیین دادرسی مدنی مصوب 1379)
ثانیاً: اگر محکوم علیه دولت یا شهرداری است، قبول درخواست باید با رعایت قوانین زیر صورت پذیرد:
اولین مورد عدم امکان توقیف اموال دولتی و الزام به تعیین در بودجه سال بعد مطابق ماده واحده مصوب 15/8/1365 می باشد که امکان توقیف اموال منقول و غیر منقول وزارتخانه ها و موسسات دولتی تا تصویب و ابلاغ بودجه یک و نیم سال بعد از سال صدور حکم وجود نخواهد داشت . مورد دوم، راجع به منع توقیف اموال منقول و غیر منقول متعلق به شهرداری ها مصوب 14/2/1361 می باشد.
به موجب ماده 34 قانون اجرای احکام مدنی همین که اجراییه به محکوم علیه ابلاغ شد وی مکلف است ظرف 10 روز مفاد آن را به موقع اجرا گذارد و اگر مفاد حکم را اجرا نکرد محکوم علیه می تواند مستنداً به ماده 49 همین قانون درخواست توقیف اموال محکوم علیه معادل محکوم به را کند.
و به موجب ماده 50 قانون یاد شده مأمور اجرا باید پس از درخواست توقیف بلافاصله اقدام به توقیف اموال محکوم علیه کند.
معهذا، قانونگزار طی ماده 45 قانون یاد شده ، موارد مستثنیات توقیف اموال که همان مستثنیات دین هستند را برشمرده است.
علاوه بر این در دو مورد دیگر نیز توقیف اموال منع شده است. با توجه به پاره ای مصالح قانونگزار توقیف اموال دولتی و شهرداری ها و در موارد خاصی توقیف اموال سایر اشخاص را ممنوع اعلام کرده است ؛ از جمله می توان به قانون اجازه الحاق دولت ایران به مقاوله نامه بین المللی شماره 95 راجع به حمایت از مزد مصوب 18/2/1351 اشاره کرد. به موجب بند 1 ماده 10 قانون مزبور : ‹‹مزد را نمی توان توقیف کرد یا به دیگری انتقال داد مگر در حدودی که قوانین ملی مقرر داشته اند››.
در بند 2 همین ماده آمده است: ‹‹ مزد باید تا حدودی که برای تأمین معاش کارگر و خانواده او ضروری تشخیص داده شود، مصون از توقیف یا واگذاری باشد››. از این موارد به عنوان استثنائات وارد بر توقیف اموال یاد می شود.
مباحث این نوشتار مشتمل بر توقیف اموال دولتی، توقیف اموال شهرداری ها و مستثنیات دین است.
اموال دولتی:
اموال دولتی به اموالی اطلاق می شود که طبق قوانین در اختیار دولت قرار دارد و به جهت انجام وظایف و یا اعمال حاکمیت و تصدی از آنها استفاده می کند . اموال دولتی به معنی اخص بر طبق ماده 2 آیین نامه اموال دولتی مصوب 27/4/1372 هیأت وزیران عبارتند از : «اموالی که توسط وزارتخانه ها و موسسات دولتی خریداری می شود و یا به هر طریق قانونی دیگری به تملک دولت درآمده یا در می آیند».
به این ترتیب اموال شرکت های دولتی تابع مقررات مربوط به خود می باشد.
البته موسسات دولتی که شرکت های دولتی هم از جمله آنهاست در صورتی مشمول قانون نحوه پرداخت محکوم به دولت هستند که درآمد و بودجه آنهاست در صورتی مشمول قانون نحوه پرداخت محکوم به دولت هستند که درآمد و بودجه آنها در بودجه کل کشور منظور شود. بنابراین اگر حکمی علیه موسسات دولتی صادر شود، آن حکم اجرا نمی شود و رویه عملی محاکم این است که باید در بودجه سال بعد رقمی بابت این محکوم به پیش بینی شود.
با توجه به قانون اجرای احکام مدنی مصوب 1356 که در مواد 49 به بعد به توقیف اموال پرداخته است، اگر در دعوایی دولت محکوم علیه واقع شود تکلیف توقیف اموال منقول و غیر منقول دولت چیست؟ بر این اساس قانون نحوه پرداخت محکوم به دولت و عدم تأمین و توقیف اموال دولتی مصوب 15/8/1365 طی ماده واحده ای مقرر می دارد :
طبق دستورالعمل اجرایی شماره 2412-10254 – 51 به تاریخ 1/2/1375 وزارت امور اقتصادی و دارایی، مالکیت دولت برابر ماده 22 قانون ثبت 1310 از طریق تحصیل دفترچه سند مالکیت از طریق مبادی ذی ربط به نام دولت جمهوری اسلامی با قید عبارت ‹‹در اختیار موسسه مربوطه›› وفق ماده 26 آیین نامه اموال دولتی تسجیل و اصل سند مالکیت در اجرای ماده 23 قانون محاسبات عمومی و بخشنامه های شماره 6217-2029-51 مورخ 25/2/68 و شماره 2283-3289-51 مورخ 28/8/69 وزارت امور اقتصادی و دارایی به اداره کل اموال دولتی ارسال می گردد.
انواع :
توقیف اموال در حقوق ایران به چند نوع مختلف تقسیم میشود که هر کدام شرایط و کاربرد خاص خود را دارند.
۱. توقیف تأمینی
هدف: جلوگیری از انتقال یا از بین رفتن اموال خوانده پیش از صدور حکم نهایی
زمان اجرا: قبل از صدور حکم یا در جریان رسیدگی
شرایط: خواهان باید دلایل کافی برای احتمال تضییع حق خود ارائه دهد
۲. توقیف اجرایی
هدف: اجرای حکم قطعی دادگاه
زمان اجرا: پس از صدور حکم و عدم اجرای آن توسط محکومعلیه
نحوه اجرا: اموال محکومعلیه توقیف و در صورت لزوم به فروش گذاشته میشود
۳. توقیف اموال به موجب اسناد رسمی لازمالاجرا
مانند چک، سفته یا قراردادهای رسمی که بدون نیاز به حکم دادگاه قابل اجرا هستند
۴. توقیف نزد شخص ثالث
اگر اموال یا طلبی از محکومعلیه نزد شخص دیگری باشد (مثلاً بانک یا کارفرما)، دادگاه میتواند آن را توقیف کند
۵. توقیف در ورشکستگی
در صورت اعلام ورشکستگی، اموال تاجر برای حفظ حقوق طلبکاران توقیف میشود
مرحله بعد :
۱. صدور اجراییه
پس از صدور حکم قطعی، محکومله باید از دادگاه درخواست صدور اجراییه کند.
اجراییه به محکومعلیه ابلاغ میشود و او ۱۰ روز فرصت دارد تا مفاد آن را اجرا کند یا بدهی را بپردازد.
۲. انقضای مهلت قانونی
اگر محکومعلیه در مهلت مقرر اقدامی نکند، دادگاه وارد مرحله اجرای اجباری میشود.
۳. ارزیابی و کارشناسی اموال
اموال توقیفشده توسط کارشناس رسمی دادگستری ارزشگذاریمیشوند تا برای فروش آماده شوند.
۴. فروش اموال
اموال از طریق مزایده عمومی به فروش گذاشته میشوند.
مبلغ حاصل از فروش، پس از کسر هزینهها، به محکومله پرداخت میشود.
۵. در صورت عدم شناسایی اموال
اگر محکومله نتواند مالی از محکومعلیه معرفی کند، میتواند طبق ماده ۲ قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی، درخواست جلب یا بازداشت محکومعلیه را بدهد
درخواست توقیف اموال از اجرای احکام :
صدور حکم قطعی
ابتدا باید حکم دادگاه قطعی شده باشد (غیرقابل تجدیدنظر یا فرجامخواهی).
درخواست صدور اجراییه
محکومله (طلبکار) باید از دادگاه صادرکننده حکم، درخواست صدور اجراییه کند.
ابلاغ اجراییه به محکومعلیه
اجراییه به محکومعلیه ابلاغ میشود و او ۱۰ روز فرصت دارد تا حکم را اجرا کند.
تنظیم لایحه درخواست توقیف اموال
در این مرحله، محکومله باید لایحهای رسمی تنظیم کند که شامل موارد زیر باشد:
مشخصات کامل طرفین
شماره پرونده و دادنامه
اشاره به اجراییه صادرشده
معرفی اموال شناساییشده (در صورت وجود)
درخواست توقیف اموال و استعلام از مراجع مربوطه (ثبت اسناد، بانک مرکزی، پلیس راهور و…)
ثبت درخواست در دفتر خدمات الکترونیک قضایی
لایحه و مدارک لازم را از طریق دفاتر خدمات قضایی ثبت میکنی تا به اجرای احکام ارجاع شود.
اقدام اجرای احکام
واحد اجرای احکام پس از بررسی، نسبت به شناسایی و توقیف اموال محکومعلیه اقدام میکند. در صورت عدم شناسایی اموال، میتوان درخواست اعمال ماده ۲ قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی را مطرح کرد
مدت زمان توقیف اموال بستگی به نوع توقیف و شرایط پرونده دارد، اما بهطور کلی میتوان گفت:
در توقیف تأمینی (پیش از صدور حکم)
موقت است و معمولاً تا زمان صدور رأی نهایی ادامه دارد.
اگر خواهان ظرف ۱۰ روز پس از توقیف دادخواست اصلی را ارائه نکند، توقیف خودبهخود رفع میشود.
در توقیف اجرایی (پس از صدور حکم)
تا زمانی که بدهی پرداخت نشود یا اموال به فروش نرسد، توقیف ادامه دارد.
اگر مزایده برگزار شود و اموال فروخته شوند، توقیف با پرداخت طلب محکومله پایان مییابد.
مدت آن نیز به اجرای حکم بستگی دارد و تا زمان پرداخت یا رفع توقیف از سوی دادگاه ادامه دارد.
در برخی منابع گفته شده که مدت زمان توقیف ممکن است بین ۱۰ تا ۲۰ روز برای برخی اموال متغیر باشد، اما این عدد قطعی نیست و به تصمیم دادگاه و نوع پرونده بستگی دارد
حکم جلب بعد از توقیف :
بعد از توقیف اموال، اگر بدهکار (محکومعلیه) همچنان از پرداخت بدهی خودداری کند و امکان وصول طلب از محل اموال توقیفشده فراهم نباشد، دادگاه میتواند حکم جلب صادر کند. این مرحله معمولاً زمانی اتفاق میافتد که:
شرایط صدور حکم جلب پس از توقیف اموال
اموال توقیفشده کافی برای پرداخت بدهی نیستند یا اصلاً به فروش نمیرسند (مثلاً در مزایده خریداری ندارند)
محکومعلیه مالی معرفی نکرده یا اموالی که معرفی کرده، قابل توقیف یا فروش نبودهاند
محکومعلیه از اجرای حکم خودداری کرده و هیچ همکاریای در پرداخت بدهی ندارد
مبنای قانونی
طبق ماده ۲ قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی، اگر محکومعلیه مالی معرفی نکند یا از پرداخت بدهی خودداری کند، دادگاه میتواند دستور بازداشت او را صادر کند تا زمانی که بدهی پرداخت شود یا اعسار او اثبات گردد.
نکته مهم
حکم جلب در این مرحله، ابزار فشار قانونی برای اجرای حکم است، نه مجازات کیفری. یعنی هدف، الزام فرد به پرداخت بدهی است، نه تنبیه
آدرس ما : تهران _ خیابان انقلاب _ نرسیده به میدان فردوسی _ کوچه نیائی _ پلاک 7/1 _ دفتر وکالت
مسیر از راه حمل و نقل عمومی : شما با استفاده از ایستگاه مترو ی فردوسی میتوانید آسان تر به دفتر وکالت ما تشریف بیاورید
مشاوره حقوقی رایگان با وکیل پایه یک دادگستری 09126161121
« با تشکر از وقتی که برای مطالعه این مطلب قرار دادید، شما می توانید با استفاده از قسمت نظرات سوالات حقوقی خود را مطرح کنید تا ما در کوتاهترین زمان ممکن پاسخگو شما باشیم ».
Thanks!
سپاس