خیار عیب

خیار عیب یکی از خیارات مطرح در معاملات و عقود میباشد جهت مشاوره حقوقی رایگان با وکیل ابوالفضل زاهدیان با شماره۰۹۱۲۶۱۶۱۱۲۱ هماهنگ فرماپید .

قبول وکالت از سراسر کشور

۱۲۱ ۶۱ ۶۱ ۰۹۱۲

مشاوره حقوقی رایگان با وکیل

نشانی دفتر وکالت ما :

تهران – میدان فردوسی – نرسیده به خ ویلا – ک نیاپی – پلاک ۷ ممیز یک دفتر وکالت و مشاوره حقوقی رایگان

شخصى كه معامله اى مى نماید اصولاً مى خواهد موردمعامله، سالم وبى عیب باشد ، بر این اساس قانونگذار درصورت معیوب درآمدن مورد معامله، براى جلوگیرى ازضرر، زیان دیده، خیار عیب براى او قائل شده است، هرچند كه در مورد سالم بودن اون کالا به صراحت در قرارداد ذکرشرط نشده باشد.

در این باره ماده 422 ق.م. مقرر مى دارد:

«اگربعد از معامله ظاهر شود)معلوم شود( كه مبیع )  مالی که مورد معامله واقع شده  (  معیوب بوده، مشترى مختار است در قبول مبیع معیوب با اخذ ارش یا فسخ  معامله»
 بنابراین، صاحب خیار عیب، با استناد به آن، دو حق پیدا مى كند كه در انتخاب هریک از آن دو آزاد است:
1_فسخ قرارداد : یعنى بازگرداندن عوضین.
براى مثال؛ با فسخ معامله خرید و فروش ماشین ، ماشین به فروشنده و ثمن به مشترى باز مى گردد.

2_اخذ ارش:  یعنى استرداد تفاوت قیمت كالاى سالم و معیوب، كه توسط كارشناس معین مى شود.

جالب است بدانید در سایر خیارها صاحب آن، تنها اختیار فسخ معامله دارد ولى فقط در خیار عیب این حق اضافى به صاحب خیار داده شده است تا عقد را حفظ نماید و تفاوت قیمت را مطالبه نماید.

موضوع دیگر اینکه بنابر نظر حقوقدانان،منظور از عیب ،نقصى است كه از ارزش كالا یا انتفاع )استفاده( متعارف آن بكاهد.

شرايط مربوط به عيب:

در این باره ماده 423 ق.م. مقرر مى دارد:

«خیار عیب وقتى براى مشترى ثابت مى شود كه،  عیب مخفى و موجود در حین عقد باشد.»

با توجه به ماده مرقوم در خصوص شرایط خیار عیب باید گفت که عیب باید مخفى باشد و درخصوص معیار مخفى بودن عیب، ماده 424 ق.م. بیان مى دارد :

«عیب وقتى مخفى محسوب است كه مشترى در زمان بیع عالم به آن نبوده باشد اعم از اینكه این عدم علم ناشى ازآن باشد كه عیب واقعا مستور )پنهان( بوده است یا اینكه ظاهر بوده ولى مشترى ملتفت آن نشده است.»

 بنابراین، در تحقق خیار عیب، علم وجهل خریدار مؤثر است نه داورى عرف.

اگر خریدار ادعا نماید كه جاهل به عیب بوده وبه استناد آن بخواهد عقد را بر هم بزند اصل عدم علم است، مگر اینكه فروشنده اثبات کند مشترى در حین معامله عالم به عیب بوده است. البته چنانچه خریدار متخصص و حرفه ای باشد اینکه عالم به عیب بوده باشد محتمل تر است.

تشخیص عیب بر حسب عرف وعادت می باشد وبنابراین ممكن است بر حسب زمان و مکان متفاوت باشد پس، ملاک در تشخیص عیب، عرفى است.

آیا میتوان این حق فسخ یا اعمال خیار عیب را برای خریدار از بین برد؟؟؟

پاسخ بله است

 ولی سوالی که پیش می آیداین است که آیا در صورتاسقاط خیار عیب، حق فسخ وامكان اخذ ارش هر دو با هم  ساقط مى گردد؟؟؟

اگر بخواهم مختصر بگویم بنا برنظر دکتر کاتوزیان هر دو باهم ساقط میگردند (هر چند دکترین دیگر همچون دکترامامی و دکتر شهیدی و دکتر صفایی مخالف این نظر هستند و معتقدند که در صورت اسقاط خیار عیب ، حق ارش را دربر نمیگیرد و قابل مطالبه است و رویه  هم با این نظر موافق تر است).

نكته بعدی اینکه  مبناى خیار عیب، جبران ضرر و زیان است وبنابراین، اگر ییش از اعمال خیار عیب ضرر وزیان از بین برود، خیار عیب نیز ساقط مى گردد.

حال اگر معلوم شود كه مبیع معیوب اصلا ارزش مالی وقیمت نداشته وضعیت چگونه است ؟

در این مورد قراداد باطل است براى مثال، اگر مال مورد معامله تخم مرغ باشد وبعد از قرارداد خرید و فروش، معلوم شود كه در هنگام عقد مبیع فاسد بوده است، قرارداد به دلیل مالیت نداشتن مال مورد معامله، باطل است ودیگر نوبت به خیارعیب نمى رسد؛ زیرا خیارات برای عقود صحیح مى باشند.وچنانچه نصف تخم مرغها فاسد باشند،قرارداد نسبت به آنها باطل بوده و نسبت به نصف دیگر خریدار حق فسخ دارد ولی نه با اعمال خیار عیب، بلکه با خیار تبعض صفقه که ازموضوع این مقاله خارج است.

سوال بعدی اینکه خریدار تا چه زمانی فرصت داردبرای فسخ قرارداد بواسطه اعمال خیار عیب ؟؟؟

باید گفت خیار عیب بعد از علم به آن فورى است و مشترى باید دركوتاه ترین مدت، اراده ى خود رابر فسخ قرارداداعلام دارد)که معمولا توسط اظهارنامه رسمی این عمل انجام میشود( وتاخیر در این امر موجب سقوط خیار خواهد بود.ودر صورت اهمال در اجراى خیار عیب، حق فسخ و اخذ ارش ساقط مى گردد.

 جالب است بدانید مواردى وجود دارد كه با اعمال خیار عیب فقط مى توانید صرفا مطالبه ى ارش کنید و نه فسخ قراداد!!!

قبل از گفتن آن موارد باید خدمتتان عرض کنم که بعضا ارش گرفتن، زیان دیده را از فسخ عقد بى نیاز مى نماید. بر این اساس؛ قانونگذار در جایى كه مبیع سالم و موجود ویا در دسترس نیست، اختیار فسخ را ساقط وتنها به صاحب خیار امكان اخذ ارش مى دهد. حال اين موارد نظير :

1_در صورت از بين رفتن مورد معامله نزد مشتری:
 ماننداینكه؛ اتومبیلى كه موتور آن معیوب بوده ودراثر تصادف از بین برود ویا در قرارداد برنج، مورد معامله معیوب بوده ومشترى آن را مصرف كرده باشد.

2_ در صورت انتقال آن به ديگرى
: مانند اینكه مشترى، مبیع معیوب رابه دیكرى بفروشد ویا صلح یا هبه نماید.

3_ تغيير مورد معامله:
در صورتى كه تغییرى در مبیع  پیدا شود اعم از اینكه تغییر توسط مشترى باشد یانه، صاحب خیار تنها حق ارش دارد. تغییر مبیع باید اساسى بوده وباعث دگرگونی قیمت یا ماهیت و یا صورت عرفى كالا باشد. مانند اینكه مبیع پارچه بوده واز آن پیراهنى دوخته شود، یا گندم بوده واز آن آرد ساخته.

4_ عيب حادث)جديد):
در صورتى كه بعد از دریافت مورد معامله معیوب، عیب دیگرى در آن حادث وایجاد شود مشترى به موجب خیار عیب، فقط حق ارش دارد.؛ براى مثال: موتور اتومبیل در هنگام بیع معیوب بوده ونزد مشترى دچار روغن سوزی شود. استثناعا اگر عیب حادث بعد از قبض )تحویل( در نتیجه عیب قدیم باشد ، مشتری امکان فسخ عقد را دارد .

بطور مثال ، روغن سوزی اتومبیل ناشی ازعیب قدیم آن یعنی نقض فنی موتور باشد.

تبعیض در عقد مانع اجراى حق فسخ است

یعنی اجراى حق خیار عیب که منجر به فسخ و یا اخذ ارش میشود نباید به گونه ای باشد که سبب زیان نارواى طرف دیگر عقد گردد. براین اساس؛ اجراى خیار نباید باعث تبعیض در معامله به زیان فروشنده گردد .

در این حالت، تنها راه جبران ضرر مشترى تعدیل قرارداد است كه با اخذ ارش تحقق مى یابد .

با ذکر مثال، موضوع تبعیض در اعمال خیار عیب ، برایتان قابل فهم خواهد بود:

فرض کنید دریک عقد چند کالا فروخته شود، بدون اینكه قیمت هر یک جداگانه معین شده باشد وبعضى از آنها معیوب درآید، مشترى باید تمام آن رارد كندو ثمن رامسترد دارد یا تمام رانگاه دارد وارش بگیرد و نمیتواند تبعیض قائل بشود مگر به رضاى فروشنده.
 بنابراین، اگر یک یخچال ویک قطعه فرش باهم به مبلغ دویست میلیون ريال فروخته شود ویخچال معیوب درآید، مشترى نمى تواند عقد بیع را فقط نسبت به یخچال فسخ نماید؛ زیرا در قصد مشترك متعاملین یخچال وفرش به عنوان یک مجموعه مورد معامله قرار گرفته اند؛ یعنى كل مبیع در برابر كل ثمن قرار گرفته و تبعیض در آن، نظام قراردادى را بر هم مى زند .

اما اگر چند كالا ضمن یک عقد فروخته شود وقیمت هریک از أنها جداگانه تعیین گردد وبرخى از كالاها معیوب درآیددر این صورت تبعیض در بیع ممكن است ، زیرا جدایى هریک از آنها مبین آن است كه كالاها به صورت یک مبیع فروخته نشده است بلكه چند عقد است كه ضمن یک معامله انشاء شده است.

یس، اگر یخچال وفرشى ضمن یک بیع فروخته شود وقیمت هر یک جداگانه به ترتیب سی میلیون ريال وهفتاد میلیون ريال تعیین گردد و یخچال معیوب درآید مى توان بیع را نسبت به یخچال فسخ نمود . قانون مدنى دو فرض دیگر را هم در مورد تبعیض

در اعمال خیارعیب مطرح نمود :

فرض اول _ ماده 432 ق.م. مقرر مى دارد:
«در صورتى كه دریک عقد، بایع یک نفر و مشترى متعدد باشد ودر مبیع عیبی ظاهر شود،یكى از مشترى ها نمى تواند سهم خود را به

تنهایى رد كند)فسخ کند( و دیگرى سهم خود رانگاه دارد)یعنی مال را نگه دارد و تقاضای ارش کند(، مگر با رضاى فروشنده » و بنابراین اگر در رد مبیع اتفاق)توافق(نكردند، فقط هر یک از آن ها حق ارش خواهد داشت.

بنابراین، اگر » الف وب» اتومبیلى را از« ج« بخرند و موتور مبیع در هنگام عقد معیوب باشد. هر یک از خریداران به تنهایى امكان فسخ ندارند، بلكه باید باهم عقد را فسخ نمایند والا باید عقد را قبول وارش اخذ نمایند .فرض دوم_ ماده 433 ق.م. مقرر مى دارد:
«اگر دریک عقد،بایع متعدد باشد مشترى مى تواند سهم یكى را رد و دیگری را با اخذ ارش قبول کند»

بنابراین ،اگر سه نفر ماک اتومبیلی باشند و آن را به یک نفر بفروشند ، خریدار میتواند بیع رانسبت به سهم یكى از مالكان فسخ و درباره ى دیگران آن را اسقاط نماید وفقط ارش بخواهد؛ زیرا وقتى فروشندگان متعدد باشند چون در سهم آنان تبعيض رخ نمى دهد و ضررى ایجاد نمى گردد، منعى براى فسخ معامله نسبت به سهم برخى وجود ندارد.

وکیل ابوالفضل زاهدیان  یکی از وکلای گروه وکلای متخصص و از وکلای پرتلاشیست که میتوانذ موکل را به نقطه مطلوب رسانده و پرونده شما را در استانه موفقیت قرار دهد .

قبول وکالت از سراسر کشور

۱۲۱ ۶۱ ۶۱ ۰۹۱۲

مشاوره حقوقی رایگان با وکیل

نشانی دفتر وکالت ما :

تهران – میدان فردوسی – نرسیده به خ ویلا – ک نیاپی – پلاک ۷ ممیز یک دفتر وکالت و مشاوره حقوقی رایگان

لطفا نظر خود را در خصوص این مقاله و مجموعه ما را در فرم ذیل منعکس فرماپید :